Νέο σύστημα στο επίδομα ανεργίας – οι αλλαγές

Το ανανεωμένο σύστημα επιδότησης διαφέρει ουσιαστικά από το προηγούμενο καθεστώς. Το ύψος του επιδόματος ανεργίας δεν είναι πλέον σταθερό για όλους, αλλά προσαρμόζεται ανάλογα με το εισόδημα και τα ατομικά χαρακτηριστικά κάθε δικαιούχου. Η φιλοσοφία του νέου μοντέλου είναι εμπροσθοβαρής, παρέχοντας μεγαλύτερη οικονομική ενίσχυση κατά τους πρώτους μήνες της ανεργίας και μειώνοντας σταδιακά το ποσό με την πάροδο του χρόνου.

Από την έναρξη της πιλοτικής εφαρμογής στις 28 Μαρτίου 2025, έχουν καταβληθεί συνολικά 63,3 εκατομμύρια ευρώ. Το ανώτατο όριο που μπορεί να λάβει ένας δικαιούχος κατά το πρώτο τρίμηνο αντιστοιχεί στο διπλάσιο του σταθερού μέρους της επιδότησης. Αρχικά, το ανώτατο ποσό ήταν 1.297,50 ευρώ, αλλά μετά την αύξηση του κατώτατου μισθού από 1η Απριλίου 2025 ανήλθε στα 1.375 ευρώ. Κάθε μελλοντική μεταβολή του κατώτατου μισθού θα επιφέρει αυτόματη αναπροσαρμογή του ανώτατου ορίου του επιδόματος ανεργίας.

Η πλειονότητα των δικαιούχων του νέου επιδόματος ανεργίας συγκεντρώνεται στην Αττική και την Κεντρική Μακεδονία. Συγκεκριμένα, στην Αττική καταγράφονται 4.512 δικαιούχοι, ενώ στην Κεντρική Μακεδονία ο αριθμός φτάνει τους 2.630. Ακολουθεί η Κρήτη με 1.423 δικαιούχους και το Νότιο Αιγαίο με 1.089 άτομα που λαμβάνουν την επιδότηση.

Τα δημογραφικά δεδομένα αποκαλύπτουν ότι η κύρια ηλικιακή ομάδα των δικαιούχων κυμαίνεται μεταξύ 31 και 54 ετών, τόσο για άνδρες όσο και για γυναίκες. Αυτό υποδηλώνει ότι η παραγωγική ηλικία επηρεάζεται περισσότερο από τις μεταβολές στην αγορά εργασίας.

Η μέγιστη διάρκεια καταβολής του επιδόματος ανεργίας μπορεί να φτάσει τους 24 μήνες, με άμεση συσχέτιση μεταξύ του χρόνου εργασίας και της περιόδου επιδότησης. Το νέο σύστημα αποτελείται από τρία βασικά συστατικά:

Το σταθερό μέρος καταβάλλεται σε όλους τους δικαιούχους και ξεκινά από περίπου το 70% του κατώτατου ημερομισθίου κατά το πρώτο τρίμηνο, μειούμενο προοδευτικά όσο συνεχίζεται η ανεργία. Το μεταβλητό μέρος συνδέεται με τα έτη ασφάλισης και ενισχύει εργαζόμενους με μακρύτερη εργασιακή ιστορία, εφόσον έχουν συμπληρώσει συγκεκριμένο αριθμό ενσήμων. Το τρίτο στοιχείο περιλαμβάνει προσαυξήσεις και επιπλέον παροχές, όπως δώρα εορτών και οικονομική ενίσχυση για οικογένειες με ανήλικα τέκνα.

Εργαζόμενοι με χαμηλές αποδοχές ή περιορισμένο ασφαλιστικό ιστορικό ενδέχεται να λάβουν χαμηλότερο επίδομα ανεργίας σε σχέση με το προηγούμενο καθεστώς, ειδικά μετά το πρώτο τρίμηνο. Το νέο πλαίσιο ευνοεί κυρίως όσους διαθέτουν σταθερή και μακροχρόνια εργασιακή πορεία, ενώ θέτει σε δυσμενέστερη θέση εργαζόμενους με διακοπτόμενη απασχόληση, εποχική εργασία ή χαμηλούς μισθούς.

Σημαντική αλλαγή παρατηρείται και στα κριτήρια επιλεξιμότητας. Ενώ το ισχύον καθεστώς απαιτεί 125 ημέρες ασφάλισης, ή 100 για τους οικοδόμους, μέσα στους τελευταίους 14 μήνες, το νέο επίδομα ανεργίας προϋποθέτει 175 ημέρες ασφάλισης. Η τροποποίηση αυτή ενδυναμώνει τον ανταποδοτικό χαρακτήρα της ασφάλισης κατά της ανεργίας και εξασφαλίζει ότι η επιδότηση απευθύνεται σε άτομα με επαρκές ασφαλιστικό υπόβαθρο.

Η επόμενη φάση εφαρμογής του επιδόματος ανεργίας επικεντρώνεται σε δύο στόχους: τη διασφάλιση επαρκούς οικονομικής στήριξης για τους ανέργους και τη σύνδεση της επιδότησης με την ενεργό αναζήτηση εργασίας, προκειμένου να μειωθεί η μακροχρόνια ανεργία.

Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται η αυστηρότερη σύνδεση του επιδόματος ανεργίας με την επανένταξη στην αγορά εργασίας. Σύμφωνα με το ισχύον πλαίσιο, οι εγγεγραμμένοι άνεργοι στο μητρώο της ΔΥΠΑ οφείλουν να αποδέχονται προτάσεις απασχόλησης που ταιριάζουν στο προφίλ τους. Εάν ένας άνεργος απορρίψει τρεις διαδοχικές κατάλληλες προσφορές εργασίας, χάνει το δικαίωμα λήψης του επιδόματος ανεργίας.

Ένα επιπλέον καινοτόμο στοιχείο του νέου συστήματος αφορά τον τρόπο καταβολής του επιδόματος ανεργίας. Το ποσό πιστώνεται σε προπληρωμένη κάρτα, μέσω της οποίας οι δικαιούχοι μπορούν να αναλάβουν μετρητά έως το 50% της επιδότησης. Το υπόλοιπο ποσό πρέπει να δαπανηθεί μέσω ηλεκτρονικών πληρωμών για αγορές προϊόντων ή υπηρεσιών στην Ελλάδα ή σε άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Εξαιρούνται συγκεκριμένες κατηγορίες συναλλαγών, όπως η αγορά όπλων και τα τυχερά παιχνίδια.

Παράλληλα, το επίδομα ανεργίας δηλώνεται στη φορολογική δήλωση, αλλά προβλέπεται απαλλαγή από τον φόρο εισοδήματος υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Συγκεκριμένα, το ποσό της επιδότησης δεν φορολογείται εφόσον τα λοιπά εισοδήματα του δικαιούχου δεν υπερβαίνουν τις 10.000 ευρώ ετησίως.

Παρότι το νέο επίδομα ανεργίας παρουσιάστηκε ως σημαντική μεταρρύθμιση του συστήματος κοινωνικής προστασίας, η γενικευμένη εφαρμογή του αναμένεται να ολοκληρωθεί μέχρι το τέλος του τρέχοντος έτους. Οι οριστικές αποφάσεις θα ληφθούν μετά την ολοκλήρωση της πιλοτικής φάσης και την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων που θα προκύψουν από την εφαρμογή του νέου επιδόματος ανεργίας στους 15.000 δικαιούχους.